Pojęcia podstawowe
Social scoring — ocena lub klasyfikacja osoby albo grupy na podstawie zachowania, cech lub danych pochodnych, używana do różnicowania traktowania. Wynikiem nie musi być liczba. Może nim być klasa, flaga, wpis na liście, rekomendacja albo priorytet.
Social Credit System, SCS, 社会信用体系 — chiński system zaufania społecznego. Zbiorcza nazwa polityki, instytucji, rejestrów, standardów i mechanizmów regulacyjnych, a nie jednego programu komputerowego.
Scoring finansowy — prognoza ryzyka finansowego, zwykle prawdopodobieństwa niespłacenia zobowiązania. Jest jednym z historycznych źródeł metod scoringowych, ale nie jest automatycznie social scoringiem.
Profilowanie — według RODO zautomatyzowane przetwarzanie danych osobowych służące ocenie aspektów osoby, między innymi jej sytuacji ekonomicznej, wiarygodności, zachowania, lokalizacji lub przemieszczania się. Profilowanie nie zawsze kończy się decyzją.
Decyzja wyłącznie zautomatyzowana — decyzja bez znaczącej ingerencji człowieka, wywołująca skutek prawny lub podobnie istotnie wpływająca na osobę. Formalne kliknięcie „zatwierdź” nie musi być znaczącą ingerencją.
Lista negatywna / blacklist — rejestr podmiotów spełniających określone przesłanki naruszenia. W Chinach funkcjonuje wiele list sektorowych; nie należy ich utożsamiać z jednym wynikiem obywatela.
Lista czerwona / redlist — rejestr podmiotów uznanych za szczególnie wiarygodne albo wyróżnione. Zakres i konsekwencje zależą od programu.
Joint punishment, 联合惩戒 — skoordynowane stosowanie konsekwencji przez wiele instytucji na podstawie informacji o naruszeniu. To właśnie przenoszenie skutku między kontekstami jest jedną z najbardziej charakterystycznych i kontrowersyjnych cech dojrzałego social scoringu.
Credit repair, 信用修复 — formalna procedura zakończenia publikowania, udostępniania i używania negatywnej informacji po usunięciu naruszenia i spełnieniu warunków.
Instytucje i platformy chińskie
NDRC — National Development and Reform Commission, centralna komisja rozwoju i reform. Jeden z głównych koordynatorów polityki publicznej informacji kredytowej.
PBoC — People’s Bank of China, bank centralny. Odpowiada między innymi za finansową informację kredytową i regulację części rynku ratingowego.
SAMR — State Administration for Market Regulation. Organ nadzoru rynku, ważny dla systemów informacji o przedsiębiorstwach i standardów.
SPC — Supreme People’s Court, Najwyższy Sąd Ludowy. Prowadzi mechanizmy dotyczące osób i firm niewykonujących orzeczeń oraz ograniczeń konsumpcyjnych.
NCISP / National Credit Information Sharing Platform — krajowa platforma wymiany publicznych informacji o wiarygodności pomiędzy instytucjami.
Credit China / 信用中国 — publiczny portal udostępniający informacje, raporty, usługi sprzeciwu i naprawy. Jest oknem na część ekosystemu, nie centralnym kalkulatorem wyniku.
NECIPS / National Enterprise Credit Information Publicity System — publiczny system informacji o przedsiębiorstwach, znany też pod chińskim skrótem GSXT.
USCC / Unified Social Credit Code — osiemnastoznakowy identyfikator organizacji. Słowo „credit” w nazwie nie oznacza, że kod zawiera ocenę; pełni przede wszystkim funkcję identyfikatora pozwalającego łączyć rekordy.
Citizen identification number, 公民身份号码 — osiemnastoznakowy numer identyfikacyjny osoby fizycznej. Koduje między innymi datę urodzenia i obszar rejestracji oraz zawiera cyfrę kontrolną.
Monitoring i bezpieczeństwo
Sharp Eyes / 雪亮工程 — program rozbudowy i integracji monitoringu publicznego, szczególnie na niższych poziomach administracji i poza największymi miastami.
SkyNet / 天网工程 — nazwa używana wobec systemów miejskiego monitoringu i analityki obrazu. Zakres nie jest identyczny we wszystkich miejscach.
Police Cloud / 公安云 — policyjna infrastruktura łącząca różne źródła danych na potrzeby analizy operacyjnej, wyszukiwania osób i relacji.
Golden Shield / 金盾工程 — wieloletni program informatyzacji bezpieczeństwa publicznego, kontroli sieci i systemów policyjnych.
GB/T 28181 — rekomendowany standard techniczny transmisji, przełączania i sterowania w sieciowych systemach monitoringu wizyjnego bezpieczeństwa publicznego. Interoperacyjność kamer nie oznacza automatycznej integracji z SCS.
Graf relacji — model danych, w którym osoby, firmy, miejsca i zdarzenia są węzłami, a znajomości, transakcje, współobecność lub zależności są krawędziami. Pozwala zadawać pytania trudne dla klasycznych tabel.
Proweniencja danych — informacja o źródle rekordu, czasie pozyskania, podstawie prawnej, transformacjach, podpisach i operatorach. Bez niej nie da się wiarygodnie naprawiać błędów ani odtwarzać przyczyny decyzji.
Fact mining — wydobywanie ustrukturyzowanych faktów i relacji z dokumentów, opisów spraw, notatek lub innych danych nieustrukturyzowanych.
RBAC / ABAC — kontrola dostępu odpowiednio na podstawie roli użytkownika albo zestawu atrybutów użytkownika, danych, celu i kontekstu.
Pojęcia projektowe
API-first — projektowanie systemu tak, aby każda istotna operacja miała kontrolowany interfejs maszynowy, a ekran operatora korzystał z tych samych usług. Nie oznacza publicznego API bez autoryzacji.
Przetwarzanie zdarzeniowe — utrzymywanie strumienia faktów: kto, co, kiedy, gdzie i z jakiego źródła. Aktualny stan jest skutkiem zdarzeń, a nie jedyną przechowywaną prawdą.
Dane syntetyczne — sztucznie utworzone rekordy lub zdarzenia, które nie opisują realnych osób. Mogą naśladować statystyki i zależności, ale zawsze wymagają oceny różnicy między symulacją a rzeczywistością.
Synthetic-to-real / sim-to-real gap — spadek jakości po przejściu z danych syntetycznych na produkcyjne, wynikający z niedoskonałości generatora, innych rozkładów, braków danych i zachowania ludzi reagujących na system.
Shadow mode — uruchomienie systemu na rzeczywistym strumieniu bez wpływu na decyzje. Wyniki są porównywane z rzeczywistością, ale nie wywołują sankcji ani korzyści.
Human in the loop — udział człowieka w procesie. Ma wartość tylko wtedy, gdy operator rozumie wynik, ma czas i kompetencje, aby go zakwestionować, oraz ponosi odpowiedzialność za decyzję.